Wszystko co musisz wiedzieć o niacynamidzie. Mechanizm działania, badania i moje ulubione serum od marki Intraceuticals

Artykuł powstał we współpracy z marką Topestetic. Wszystkie zdjęcia wykonała Paulina Haak.

Od ostatniego wpisu na blogu minęło bardzo dużo czasu. Wszystko za sprawą zmian w moim życiu prywatnym… Można powiedzieć, że zrobiłam sobie urlop macierzyński od blogowania, chociaż to dopiero marzec jest tym miesiącem, w którym urodzi się mój synek ;).

Impulsem do napisania tego artykułu był mail od marki Topestetic z propozycją kolejnej współpracy! Pomyślałam wtedy, że to nie przypadek – testowana przeze mnie marka Intraceuticals idealnie wpisuje się w temat, którego do tej pory brakowało na blogu.

Od dawna planowałam obszerny, merytoryczny tekst o niacynamidzie (inaczej witaminie B₃), a ta współpraca stała się doskonałą okazją, by rozłożyć go na czynniki pierwsze.

Niacynamid niewątpliwie pozostaje wciąż kluczowym składnikiem w trendach kosmetycznych – szczególnie w kontekście wielofunkcyjnych formuł. Szacuje się, że globalny rynek produktów kosmetycznych z niacynamidem do 2030 roku ma osiągnąć wartość 846,5 mln USD, rosnąc w latach 2025-2030 na poziomie 6,2% (w Europie wzrost ma nastąpić o 5,4%).

Nie skłamię, jeśli napiszę, że cieszę się, iż trend na niacynamid nie słabnie, a wręcz się umacnia, ponieważ jest to moja ulubiona substancja aktywna – piszę to zarówno jako technolog kosmetyczny, jak i pasjonatka świadomej pielęgnacji. Dlaczego?

Witamina B₃ jest substancją prostą w recepturowaniu – dobrze rozpuszcza się w wodzie (nawet w temperaturze pokojowej), co sprawia, że łatwo wprowadza się ją niemal do każdej formulacji, nawet przy wyższych stężeniach. Dodatkową zaletą jest również jej stabilność – nie jest wrażliwa na światło ani utlenianie w przeciwieństwie do witaminy C czy witaminy A.

Jeśli chodzi o działanie na skórę uważam, że niacynamid sprawdzi się w każdym planie pielęgnacyjnym, co czyni go wyjątkowo uniwersalną substancją aktywną.

Jak dokładnie działa niacynamid na poziomie komórkowym? W którym etapie rutyny pielęgnacyjnej najlepiej go stosować? Z jakimi składnikami warto go łączyć? Zapraszam Was na nowy przewodnik, najlepiej z kubkiem pełnym kawy, bo wpis jak zwykle u mnie będzie dłuuugi ;).

Formy witaminy B₃

Najbardziej rozpowszechnioną formą w kosmetykach jest już wspomniany wcześniej niacynamid, który stanowi amidową pochodną witaminy B₃. Kwas nikotynowy (niacyna), forma kwasowa, jest mniej znana i choć pełni podobne funkcje w naszym organizmie to oba te związki różnią się działaniem.

Kwas nikotynowy znany jest głównie w medycynie z poprawy gospodarki lipidowej, dzięki czemu obniża częstotliwość występowania chorób sercowo-naczyniowych. Jednocześnie, przy dużych dawkach, może powodować nieprzyjemne skutki uboczne – powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych poprzez aktywację receptora hydroksykarboksylowego 2 (HCA2), wywołując tak zwany flushing – zaczerwienienie skóry i uczucie ciepła. Z tego względu niacyna stanowi wyzwanie dla zastosowań kosmetycznych, w przeciwieństwie do niacynamidu, który jest znacznie lepiej tolerowany.

Niacynamid w naszym organizmie – regulacja enzymów zależna od NAD+

Niacynamid jest prekursorem NAD+, czyli koenzymu niezbędnego dla sirtuin (SIRT) i polimerazy (PARP) – białek monitorujących starzenie, stan zapalny i gojenie ran w skórze. Działają jak swoiści „strażnicy komórki” – sprawdzają poziom energii i stresu w komórce, dbając o jej zdrowie.

Sirtuiny i PARP współdziałają w podstawowych szlakach komórkowych. Nadmiar wolnego niacynamidu (nieprzekształconego w NAD+) może hamować aktywność sirtuin, w szczególności SIRT-1, co zwiększa aktywność PARP-1 (również zależnej od NAD+) kluczowej w naprawie DNA oraz działaniu przeciwzapalnemu, regulując w ten sposób geny apoptozy i różnicowania komórek. Pomimo tego, że SIRT-1 jest chwilowo hamowany, końcowy efekt stosowania niacynamidu jest korzystny dla skóry, a konkurencja o NAD+ między PARP a sirtuinami pozwala tłumaczyć różne mechanizmy starzenia się skóry.

Istnieją badania in vitro na modelach keratynocytów, które wykazały, że niacynamid skutecznie promował i odwracał uszkodzenia DNA, nawet gdy były one spowodowane czynnikami zewnętrznymi (np. ekspozycją na promieniowanie UV).

Niacynamid – wszechstronna aktywna dla każdego

Trudno o bardziej uniwersalną substancję aktywną w pielęgnacji skóry. Wiemy już, że niacynamid działa poprzez regulację enzymów zależnych od NAD+, dzięki temu wykazuje szereg korzyści dla skóry, m. in. redukcje stres oksydacyjny i stan zapalny. Dodatkowo witamina B₃ wzmacnia barierę skórny, redukuje wydzielanie sebum i wpływa na odcień skóry poprzez hamowanie dystrybucji barwnika skóry i redukcję procesu glikacji. Jak to się dzieje? Przyjrzyjmy się temu bliżej…

Działanie antyoksydacyjne

Stres oksydacyjny (czyli powstawanie reaktywnych form tlenu (ROS) i wolnych rodników) występuje naturalnie w wyniku wewnętrznych zaburzeń metabolicznych, ale jest też nasilany przez czynniki zewnętrzne, takie jak promieniowanie UV czy zanieczyszczenia. Problem pojawia się wtedy kiedy wzrostu ROS oraz innych utleniaczy przekracza zdolności antyoksydacyjne komórki. Niacynamid wspiera procesy przeciwutleniające naszego organizmu na kilku poziomach:

– obniża stężenie rodników ponadtlenkowych poprzez zmniejszenie ekspresji i aktywności oksydazy NADPH oraz NOS (syntazy tlenku azotu) – enzymów, które są odpowiedzialne za powstawanie ROS i innych wolnych rodników;

– zwiększa poziom dysmutazy ponadtlenkowej, enzymu, który neutralizuje rodniki ponadtlenkowych (O₂⁻);

– zwiększa aktywność enzymatyczną katalazy, odpowiedzialną za przekształcanie reaktywnego nadtlenku wodoru w tlen i wodę;

– wykazuje wysoką skuteczność bezpośrednio neutralizując rodniki hydroksylowe i tlenki azotu.

Działanie przeciwzapalne

Badanie Bierman i wsp. analizowało, w jaki sposób niacynamid chroni skórę przed stanem zapalnym wywołanym przez czynniki środowiskowe, np. promieniowaniem UV.

W badaniu 59 kobiet aplikowało na niewielki fragment skóry na plecach emulsję pielęgnacyjną z 5% zawartością niacynamidu przez 14 dni. Następnie miejsca te oraz fragment nieleczony wystawiono na promieniowanie słoneczne (UVA i UVB) odpowiadające umiarkowanemu oparzeniu słonecznemu. Próbki pobierano na początku badania, po fazie przygotowawczej oraz 7, 10 i 14 dni po ekspozycji na UV.

Wyniki pokazały, że po 7 dniach od naświetlania fragmenty leczone 5% niacynamidem miały wyraźnie niższy poziom markerów zapalenia w porównaniu do miejsc nieleczonych. Po 10 i 14 dniach poziom markerów również był niższy w porównaniu do skóry pokrytej emulsją bez niacynamidu.

Redukcja wydzielania sebum

Kilka badań klinicznych pokazuje, że preparaty z 2-5% niacynamidu mogą skutecznie zmniejszać wydzielanie sebum po stosowaniu miejscowym, niezależnie od typu cery czy pochodzenia etnicznego. Mechanizm działania nie jest jednak do końca poznany.

Dla porównania, wiadomo, że niacyna aktywuje receptory HCA2, które regulują produkcję sebum w komórkach gruczołów łojowych. Interakcja ta powoduje chwilowy wzrost stężenia Ca²⁺, co w efekcie prowadzi do zmniejszenia wydzielania sebum. Jednak niacynamid zamiast grupy karboksylowej, którą posiada niacyna, ma grupę amidową, dlatego sam bezpośrednio nie wiąże się z receptorem HCA2. Możliwe jest jednak, że część niacynamidu przekształca się w organizmie w niacynę, co pośrednio może przyczyniać się do ograniczenia produkcji sebum.

Redukcja żółtego odcienia skóry

Zażółcenie (ziemisty odcień) skóry to jeden z efektów powstawania tzw. żółtego produktu końcowego glikacji (AGE). Glikacja jest spontanicznym procesem, który zachodzi między białkami skóry, np. kolagenem, a cukrami w organizmie. Produkty AGE kumulują się osłabiając strukturę skóry i przyspieszając proces jej starzenia.

Największy wpływ na glikację mają wolne rodniki, dlatego przeciwutleniacze odgrywają kluczową rolę w ograniczaniu powstawania AGE. Niacynamid, dzięki silnemu działaniu antyoksydacyjnemu, może zmniejszać żółtawy odcień skóry i spowalniać te naturalne zmiany. Jego skuteczność potwierdzono w badaniach klinicznych przeprowadzonych na grupie 49 kobiet w wieku 40-60 lat (badanie miało charakter podwójnie ślepej próby, z kontrolnym placebo).

Wpływ na poprawę integralności bariery naskórkowej

Literatura naukowa jednoznacznie wskazuje, że niacynamid zwiększa endogenną syntezę lipidów naskórkowych, w tym przede wszystkim ceramidów.

Ceramidy odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu prawidłowej struktury i funkcji bariery warstwy rogowej naskórka. O ich roli pisałam tutaj. Wiadomo również, że poziom ceramidów obniża się w skórze starzejącej się oraz atopowej, co wpływa na przesuszenie i brak spójnej bariery naskórkowej.

Badania Tanno i wsp. wykazały, że w hodowlach ludzkich keratynocytów niacynamid zwiększa syntezę ceramidów nawet pięciokrotnie. W kolejnych analizach zaobserwowano również wzrost syntezy innych lipidów naskórkowych – glukozyloceramidu i sfingomieliny, a także wolnych kwasów tłuszczowych i cholesterolu (odpowiednio 2,3- i 1,5-krotny wzrost). Mechanizm działania wiąże się ze zwiększeniem poziomu wewnątrzkomórkowego acetylo-CoA (wspólnego prekursora lipidów naskórka) oraz wzrostem aktywności enzymu seryno-palmitoilotransferazy, kluczowego w syntezie sfingolipidów (w tym ceramidów).

Co istotne, wyniki uzyskane w warunkach in vitro znalazły potwierdzenie w badaniach klinicznych. Stosowanie przez 4 tygodnie preparatu z 2% niacynamidu na suchą skórę spowodowało istotny wzrost poziomu ceramidów i wolnych kwasów tłuszczowych w warstwie rogowej w porównaniu z preparatem kontrolnym. Jednocześnie odnotowano znaczące zmniejszenie przeznaskórkowej utraty wody (TEWL) – o 27% w porównaniu z grupą kontrolną.

Podobne wyniki uzyskali również inni badacze, którzy zaobserwowali istotne obniżenie TEWL po zastosowaniu preparatu nawilżającego z 2% niacynamidu. Dodatkowo poprawie funkcji bariery towarzyszyło przyspieszenie odnowy warstwy rogowej naskórka.

Synteza kolagenu

W badaniu przeprowadzonym przez Oblong i wsp. wykazano istotny wpływ niacynamidu na produkcję kolagenu w skórze.

Suplementacja niacynamidem hodowli fibroblastów pochodzących od osób dojrzałych znacząco poprawiła ich aktywność metaboliczną. Zaobserwowano wzrost całkowitego wydzielania kolagenu o 54%, wzrost całkowitej produkcji białka o 41% oraz zwiększenie liczby komórek o 20% w porównaniu z grupą kontrolną.

Co więcej odnotowano 35% wzrost stosunku kolagenu do całkowitej ilości białka, co sugeruje, że niacynamid w sposób szczególny stymuluje syntezę i wydzielanie kolagenu, a nie jedynie ogólną aktywność komórek.

Pielęgnacja skóry w trendzie długowieczności z marką Intraceuticals

Niacynamid jako booster NAD+ staje się jednym z kluczowych składników „longevity”, czyli koncepcji długowieczności opartej na wspieraniu procesów naprawczych komórek, optymalizacji metabolizmu energetycznego oraz spowalnianiu mechanizmów starzenia na poziomie molekularnym. W trendach 2026 szczególnie mocno akcentuje się hybrydowe formuły łączące niacynamid z kwasem hialuronowym, witaminą C czy retinolem.

Marka Intraceuticals łączy w swoich formułach to, co najskuteczniejsze w pielęgnacji longevity: intensywne nawodnienie, działanie antyoksydacyjne, regenerację i ochronę przed stresem oksydacyjnym.

Na wyróżnienie zasługują trzy produkty, z których tworzy się prosta, ale skuteczna rutyna pielęgnacyjna.

Krok 1: Oczyszczanie – podstawa zdrowej skóry z Odmładzającym żelem myjącym

Water (Aqua), Cocamidopropyl Betaine, Decyl Glucoside, Alcohol (denat.), Acrylates/C10-30 Alkyl Acrylate Crosspolymer, PEG-12 Dimethicone, Salicylic Acid, Tocopheryl Acetate, Triethanolamine, Methylchloroisothiazolinone, Methylisothiazolinone

Ten produkt zaskoczył mnie swoją delikatnością! Nie narusza bariery hydrolipidowej, a jednocześnie skutecznie myje skórę po całym dniu. Stosuję go codziennie, rano i wieczorem, i ani razu nie odczułam nieprzyjemnego ściągnięcia po użyciu.

W ciąży zwracam na to szczególną uwagę, ponieważ wyraźnie zauważyłam, że zmiany hormonalne zmniejszyły u mnie produkcję sebum, co przełożyło się na większą suchość.

Ta formuła jest dowodem na to, że obecność alkoholu czy kwasu salicylowego w składzie nie musi oznaczać działania wysuszającego. Kluczowe znaczenie ma całokształt receptury i jej odpowiednie zbalansowanie.

Krok 2: Antyoksydacja w postaci odżywczego Serum Booster B

Water (Aqua), Niacinamide, Hydroxyethyl Acrylate/Sodium Acryloyldimethyl Taurate Copolymer, Pseudoalteromonas Ferment Extract, Panthenol, Phenoxyethanol, Olus Oil, Dicaprylyl Ether, Glycerin, Polyglyceryl-2 Dipolyhydroxystearate, Lauryl Glucoside, Tetrasodium Glutamate Diacetate, 1,2-Hexanediol, Biotin, Caprylyl Glycol, Sodium Hyaluronate, Dicaprylyl Carbonate, Glyceryl Oleate, Citric Acid

Niacynamid otworzył nam oczy na fantastyczną grupę składników aktywnych, jakimi są witaminy z grupy B. W tej formule towarzyszy mu d-Pantenol (prowitamina B₅), który łagodzi podrażnienia i wspomaga regenerację, oraz biotyna (witamina B₇), znana ze swojego udziału w procesach metabolicznych komórek skóry.

Warto wtrącić w tym miejscu kilka badań na temat biodostępności niacynamidu…

Biodostępność witaminy B₃

Transepidermalne dostarczanie substancji aktywnych jest niezwykle trudne ze względu na warstwę rogową naskórka, która poprzez swój hydrofobowy charakter, stanowi istotną barierę. Witamina B₃ charakteryzuje się dobrą rozpuszczalnością w wodzie, co dodatkowo nie pomaga, a wręcz jest główną przeszkodą transportu w głąb skóry.

Badania wskazują, że stopień biodostępności niacynamidu w skórze silnie zależy od promotorów przenikania – wykazano, że hydrofobowe substancje pomocnicze, np. emolienty, mogą zwiększać retencję niacynamidu w górnych warstwach skóry.

Warto zwrócić uwagę, że całość formuły Serum Booster B+3 została osadzona w formie emulgel’u, gdzie dodatek emolientów (INCI: Dicaprylyl Ether, Dicaprylyl Carbonate), nie tylko wygładza powierzchnię skóry, ale wspiera również transport niacynamidu przez stratum corneum.

Krok 3: Precyzyjna pielęgnacja skóry oczu dzięki serum Retouch Eyes

Water (Aqua), Glycerin, Sodium Hyaluronate, Palmitoyl Tripeptide-5, Trifluoroacetyl Tripeptide-2, Pseudoalteromonas Exopolysaccharides, Dunaliella Salina Extract, Phoenix Dactylifera (date) Seed Extract, Xanthan Gum, Panthenol, Sodium Salicylate, Pantolatone, Citric Acid, Ethylhexylglycerin, Dextran, Tetrasodium Glutamate Diacetate, Phenoxyethanol, Sodium Benzoate, Potassium, Sorbate

Wciąż uczę się świadomej pielęgnacji skóry wokół oczu. Przez lata wystarczał mi krem do twarzy, ale prawda jest taka, że ta okolica ma zupełnie inne potrzeby. Skóra wokół oczu jest cieńsza, ma mniej gruczołów łojowych i szybciej traci jędrność, dlatego wymaga łagodniejszych formuł. Jednocześnie, jako technolog kosmetyczny wiem, że produkty do okolic oczu powinny mieć nieco wyższe pH niż typowe preparaty do twarzy, bliższe wartości 6.5. Zbyt kwaśne środowisko może powodować pieczenie, łzawienie i zaczerwienienie oka.

W tej recepturze kluczową rolę odgrywają peptydy: Palmitoyl Tripeptide-5 oraz Trifluoroacetyl Tripeptide-2, znane z działania wspierającego jędrność i redukcję zmarszczek. Formułę uzupełniają składniki o działaniu ochronnym i antyoksydacyjnym, jak ekstrakt z mikroalg Dunaliella salina (INCI: Dunaliella Salina Extract) oraz bogaty w polifenole ekstrakt z pestek daktyla (INCI: Phoenix Dactylifera (date) Seed Extract).

Czy potrzebujesz w swojej pielęgnacji Niacynobazy – czyli skuteczne stężenia niacynamidu w kosmetykach

Większość badań nad niacynamidem skupia się na stężeniu 5% i 10%. Według mnie te zawartości są całkowicie wystarczające, aby uzyskać wyraźne efekty na skórze i nie trzeba sięgać po 25% stężenie obecne w Niacynobazie.

Jak łączę niacynamid w planach pielęgnacyjnych?

Preparaty z witaminą B₃ zawsze pojawiają się w moich beauty planach w pielęgnacji porannej ze względu stabilność tej aktywnej na promienie słoneczne. Wiedząc o świetnym działaniu niacynamidu na stany zapalne, bardzo lubię uzupełniać nim również rutyny, które zawierają w pielęgnacji wieczornej retinoidy.

Zamiast sięgać po coraz wyższe zawartości niacynamidu w jednym kosmetyku lepiej jest poszukiwać produktów, które łączą w sobie kilka rodzajów substancji aktywnych i wzmacniają w ten sposób swoje efekty terapeutyczne. Produkty marki Intraceuticals są na to najlepszym sposobem! Moim ulubionym połączeniem w jednym preparacie jest niacynamid + kwas hialuronowy, ponieważ daje nam to kompleksowy zestaw do wsparcia bariery naskórkowej.

Pamiętajcie, że niacynamid jest surowcem stabilnym przede wszystkim w wyższych wartościach pH, najlepiej powyżej 5,0 – to sprawia, że nie powinien znajdować się w formulacjach z aktywnymi, które wymagają niskiego pH. Mowa tu przede wszystkim o kwasach. Ale odwołam się w tym miejscu do artykułu o witaminie C, gdzie wyjaśniałam, że ilość wytworzonej niacyny pod wpływem kwasowego pH jest stosunkowo niewielka, więc ryzyko podrażnienia również spada.

Chciałam na koniec napisać, że nie będę obiektywna jeśli uznam, że niacynamid to prawdziwy bohater w świecie pielęgnacji skóry, ale prawda jest taka, że po tak długim uzasadnianiu jego wszechstronności mogę spokojnie stwierdzić, że naprawdę zasługuje na miano kosmetycznego ulubieńca. Mam nadzieję, że pokochacie go tak jak ja.

Dziękuję Topestetic za kolejną możliwość przygotowania artykułu. <3 Pozwoliło mi to wrócić do blogowania w pełnej krasie!

Bibliografia:

1. Niacinamide beauty products market report

2. Vogue, 2026’s Biggest Skincare Trends to Try Now

3. Javaid A, Mudavath SL. Niacin-induced flushing: mechanism, pathophysiology, and future perspectives. Arch Biochem Biophys. 2024;761:110163. doi:10.1016/j.abb.2024.110163.

4. Matts PJ, Oblong JE, Bissett DL. A review of the range of effects of niacinamide in human skin. IFSCC Mag. 2002;5(4).

5. Marques C, Hadjab F, Porcello A, Lourenço K, Scaletta C, Abdel-Sayed P, et al. Mechanistic insights into the multiple functions of niacinamide: therapeutic implications and cosmeceutical applications in functional skincare products. Antioxidants (Basel). 2024;13:425. doi:10.3390/antiox13040425.

6. Bierman JC, Laughlin T, Tamura M, Hulette BC, Mack CE, Sherrill JD, et al. Niacinamide mitigates SASP-related inflammation induced by environmental stressors in human epidermal keratinocytes and skin. Int J Cosmet Sci. 2020;42:501–511.

7. Draelos ZD, Matsubara A, Smiles K. The effect of 2% niacinamide on facial sebum production. J Cosmet Laser Ther. 2006;8:96–101.

8. Gabarra Almeida Leite M, Berardo Gonçalves Maia Campos PM. Clinical efficacy of a cosmetic formulation with vitamin B3 for the treatment of oily skin. Biomed Biopharm Res. 2022;18:126.

9. Markovics A, Tóth KF, Sós KE, Magi J, Gyöngyösi A, Benyó Z, et al. Nicotinic acid suppresses sebaceous lipogenesis of human sebocytes via activating hydroxycarboxylic acid receptor 2 (HCA2). J Cell Mol Med. 2019;23:6203–6214.

10. Bissett DL, Miyamoto K, Sun P, Li J, Berge CA. Topical niacinamide reduces yellowing, wrinkling, red blotchiness, and hyperpigmented spots in aging facial skin. Int J Cosmet Sci. 2004;26:231–238.

11. Oblong JE, Bissett DL, Ritter JL, Kurtz KK, Schnicker MS. Niacinamide stimulates collagen synthesis from human dermal fibroblasts and differentiation markers in normal human epidermal keratinocytes: potential of niacinamide to normalize aged skin cells to correct homeostatic balance. 59th Annual Meeting, American Academy of Dermatology, Washington; 2001.

12. Sohn JS, Choi JS. Development and evaluation of niacinamide transdermal formulation by artificial membrane permeability. Saudi Pharm J. 2023;31:1229–1236.

13. Haque T, Lane ME, Sil BC, Crowther JM, Moore DJ. In vitro permeation and disposition of niacinamide in silicone and porcine skin of skin barrier-mimetic formulations. Int J Pharm. 2017;520:158–162.